“ای سپنتمان! هنگامی که من مــهر، دارنده ی دشت های فراخ را بیافریدم

او را در شایسته ی ستایش بودن مساوی با خودِ من (اهورامزدا) بیافریدم…”

مهر یشت، کرده ی 1، فقره ی 1

روزگاری در ایران جشن مهرگان جشنی بزرگ، -تقریبا هم ردیف با نوروز- بوده است.

از آنجا که این جشن در هنگام برداشت محصول برگزار می شده، زمانی اولِ سالِ ایرانیان بوده است. بعدها نیز “جشن نیم سال” را در آن می گرفتند. (عده ای از دانشمندان معتقدند که در زمان هخامنشیان، این ماه، نخستین ماهِ سال بوده)

در سالشماریِ ایران باستان، شانزدهمین روز از هر ماه متعلق به ایزد مـهر است. (در ایرانِ باستان، هر روزِ برای خود نامی داشته… و نامِ شانزدهمین روزِ هر ماه “مهر روز” بوده ست. جشن های ماهانه ی ایرانیان، در هر روزی که نامِ روز با نامِ ماه تطابق پیدا می کرد برگزار می شد. برای مثال، در تقویم باستانی، دومین روزِ هر ماه “بهمن روز” نام دارد و “بهمن روز” در ماهِ بهمن جشن گرفته می شد.) -بنابراین ایرانیان شانزدهم مهر -که در آن نامِ روز و نامِ ماه یکی می شد- را جشن می گرفته اند.

مهر (یا “میترا”) یکی از بزرگ ترین ایزدان در اساطیر هندو ایرانی است؛ که برکت بخشنده، یاری کننده و نگهبانِ راستینِ عهد و پیمان است.

ایرانیان باستان مـهر را یکی از خدایان شکوهمند و پلی میان فروغ ازلی و فروغ پدید آمده (میانجیِ آفریننده و آفریده) می دانستند.

کهن ترین اثری که از مـهر در دست است، مربوط به اقوام میتانی است که در حدود 1400 سال پیش از میلاد مسیح، در آسیای کوچک (آسیای صغیر) حکومتی بزرگ داشتند. در الواح و کتیبه های این قوم، نامِ مــهر به عنوانِ حامیِ پیمان ها آمده… و او را “پاسبان راستی” و همچنین “دادگر” خوانده اند.

بسیاری از فرهنگ نویسان و مورخان، مهر و خورشید را یکی دانسته اند؛ اما در همه ی نوشته های اساطیری و دینیِ ایرانیان، مـهر و خورشید نام دو ایزد جداگانه است که هر یک نیایش های ویژه ی خود را دارند.

در کاوش های باستان شناسی در سراسر اروپا و همچنین سرزمین های مجاورِ ایران، پرستشگاه های مهری به فراوانی یافت شده. و کلیساهای بزرگ اروپا بر پایه ی همین پرستشگاه ها برپا گردیده است…

همچنین در بسیاری از جاها -به ویژه در رم- اثری از این ایزد بزرگ ایرانی مشاهده می شود.

آیین مهر که سده ها پایا ماند، در خلق و خوی مردمان جهان و پدید آوردن راستخواهی و دادگری و وفای به پیمان، بسیار تاثیر داشت…

و هنگامی هم که خاموش گشت، میراثی بزرگ از آداب و رسوم و دعاها و عقاید دینی (از بهشت و دوزخ گرفته… تـا پل صراط و غسل تعمید و غیره) در مسیحیت باقی گذاشت.

پس از این که رفته رفته مسیحیت در روم رواج یافت و جای آیینِ مـهر را گرفت، بیشترِ آداب و رسوم مهری هم به مسیحیان منتقل شد. چراکه در آن زمان آداب مهری، هنوز به صورت آیین های ملی برگزار می شد.

حتی روز مقدس دین مسیح -یعنی روز یکشنبه- نمودارِ میراث باقی مانده از مـهر است؛ که به صورتِ  Sonntag  در آلمانی و  Sunday  در انگلیسی باقی است. که به معنیِ “روزِ مهر” (یا “روزِ خورشید”) می باشد.

در موردِ پیدایش مهرگان روایت های بسیاری وجود دارد…

برای مثال، در “بندهش” آمده که خداوند در این روز مقدس در کالبد “مشی” و “مشیانه” (نخستین زن و مرد) روح دمید… و به جانوران جان بخشید.

امروزه، زرتشتیان یزد و کرمان این جشن را “مهریزد” می نامند و در این روز سفره ای -که “وِردین” نام دارد- می گسترانند… گل و ریحان و میوه ی فصل بر سر سفره می گذارند و با خواندنِ اوستا جشن را کامل می کنند…

- برگرفته از تحقیق فرمهر امیر خاوری

 گوگوش در پاسخ به این سوال که “در ده سال گذشته کدام نوروز برایتان زیباتر بوده؟”، جواب داد: “نوروزهایی که با مردم گذراندم… یعنی شب هایی که کنسرت داشتم”

 در پایانِ این گفتگوی کوتاه نوروزی، گوگوش آرزوی سال خوبی برای همه ی هم وطنان داشت: “دعا می کنم که برای تک تک مردم سال خوبی باشه… پر از برکت، صلح و آرامش”

 و صحبتش را با خواندن این شعر پایان داد:

خدایا، چنان کن که هر روزِ ما، همه سبز باشد چو نوروز ما

دل و دیده باشد ز مهر تو شاد، جهان نو شود، سال فرخنده باد

 من هم این جشن زیبای باستانی و ایرانی را به گلبانو گوگوش و تمام مردم ایران تبریک می گم. آرزوی سالی پربار برای شما دارم…

 پیروز باشید و پاینده

  امین ع – من، یک هوادار گوگوش

انار به گونه هایت سرخاب می کنم

من طعم ترش انار چاک خورده را

همچون عسل به کام تو آب می کنم

من غبطه می خورم به این شب سیاه

وقتی که تن به نقره کوبِ صبح نمی دهد

من سبز می شوم تا صبح زیر ماه

وقتی که شب به صبح رخصت نمی دهد

امشب که سفره سرخ و شب سیاه و زمین هم عروس شد

من شعر خواندم و گریه کردم و مادر عبوس شد

امشب به خوابِ من بیا که شب بی تو مردنیست

یلدای من تویی، انار با تو خوردنیست

 این شعر زیبا را چند روز پیش در “شاسوسا”، وبلاگ آقای عادل قربانی خواندم، تصمیم گرفتم در این شب زیبای جشن ایرانی یلدا آن را در این صفحه منتشر کنم.

 یلدا را به همه ی شما تبریک می گم… و آفتاب را برای سرزمین اهورایی ایران آرزو می کنم…

 در ضمن، از HPF studio، آقای علیرضا قدردانی می کنم که تصویر بالای صفحه ی سایت را -که امشب تغییر کرد- برای ما طراحی کرده اند.

یکی بود، یکی نبود،

زیر گنبد کبود

به غریب آشنا نشسته بود…

   امین ع – وبسایت  ”من، یک هوادار گوگوش”